Vyana konqresindən sonra Avropada inqilablar

İtalyan hakimlərin mürtəce siyasətləri İtaliyanı yenə də böyük ölçüdə Avstriyanın hakimiyyəti altında olan kiçik dövlətlərin kolleksiyasına çevrildi.  Ştatların heç birinin parlamenti yox idi.  Nə birlik, nə də xalqın hökumətdə iştirakının bir görünüşü yox idi.  Bərpadan sonra hakimlər mütləq monarxlar oldular. Fransız mənşəli bütün konstitusiyaları və qanunları və qurumları ləğv etdilər.  Piemontda, Turin Botanika Bağlarında Fransız bitkiləri qoparıldı.  Kral sarayındakı Fransız mebelləri məhv edildi.  Ştatların hər birində fərqli geriləmə var idi və italyanlar bütün xətt boyunca – siyasi, sənaye, sosial cəhətdən yerlərini itirdilər.  Əksər hallarda, inkvizisiya bərpa edildi.  Təhsil ruhanilərə təhvil verildi.  Tədqiqatlar zamanı təhlükəli ola biləcək hər şey diqqətlə təmizləndi.

Polis mütəfəkkirlər deyilən sinifə xüsusi diqqət yetirdi.  Beləliklə, İtaliya xırda ruhlu despotlar tərəfindən idarə olunurdu.  Üstəlik, hakimlərin çoxu siyasətini Avstriyadan ibrət götürdü.  Bu cür şərtlərin təbii nəticəsi dərin və
geniş yayılmış narazılıq idi.  Narazı olanlar gizli bir cəmiyyət olan Karbonariyə qoşuldu və vaxtlarını bölüşdülər.  1820-ci ildə İtaliyada inqilab baş verdi.  Napolidəkı hərbi qiyamla başladı.  İnqilabçılar 1812-ci il İspaniya Konstitusiyasının, demokratik olduğu üçün qurulmasını tələb etdilər.  Kral dərhal təslim oldu və konstitusiya
elan edildi.

Avropada inqilablar:

Beləliklə, 1820-ci ildə 1815-ci il diplomatlarının nifrət etdiyi İnqilablar yenidə başladı. İspaniya və Napoli beş ildir ki, mövcud olan rejimləri devirdi və İnqilabçı Fransa prinsipləri ilə hərtərəfli doymuş konstitusiyalar qəbul etdi. Portuqaliyada qurulmuş rejimə qarşı da inqilab baş verdi. Tezliklə Piedmontda da inqilab olacaqdı. Avropanın ən nüfuzlu tərəfdarı olan Metternix, dünyanın hələ də onun çiyinlərində dayandığını hiss edir, yaradılan vəziyyətin tələbləri barədə çox açıq fikirlərə sahib idi. Avropanın sülhünü təhdid edən hər şey, Avropa Konqresində müzakirə üçün uyğun idi. Bir ölkədə baş verən bir inqilab başqa bir ölkəni inqilaba təşviq edə bilər və beləliklə, Vyanna Konqresi tərəfindən tənzimlənən dünya, tezliklə daha bir qarşıdurma ilə üz üzə qala bilər, bu qarşıdurma isə mövcud nizam, intizamı riskə atardı.

Troppau, Laibaç və Veronadakı bir sıra konqreslərdə (1820-1822) Metternix, bu inqilabların İtaliyada və İspaniyada rəsmi olaraq pislənməsini təmin edə bildi və daha sonra bu yarımadalara köhnə sistemi sürətlə bərpa edən orduların göndərilməsi, həmişəkindən daha iyrənc idi. Minlərlə adam həbs edildi, sürgün edildi, edam edildi. Ən pis növdən və intiqam üçün susamış özbaşına hökumət talehsiz xalqlara qarşı çıxdı. Sözsüz ki, Metternix olanlardan kifayət qədər razı qaldı. O, daha yaxşı bir günün sübhünü görürəm yazırdı. Cənnət elə görünür ki, sanki dünya itirilməyəcək.

Müqəddəs İttifaq, Napoli ,Piedmont və İspaniyadakı bu zəfərlərlə özünü Avropa siyasətində hakim qüvvə kimi göstərdi. Metternixin adını daşıyan sistem, diplomatiyasını qurduğu və onun mərkəzində dayandığı üçün, Avropa sistemi kimi möhkəm qurulmuş görünürdü. Ancaq bu sistem son önəmli qələbəsini əldə etmişdi. Artıq onu sonsuza qədər məhdudlaşdıracaq bir sıra çekləri almaq lazım idi. İspaniyada mütləqiyyəti bərpa edən Müqəddəs Müttəfiqlər, üsyan qaldıran Amerika müstəmləkələrini İspaniyaya qaytarmağı düşünürdülər. Bu məqsədlə İngiltərə və ABŞ-ın bariz müqaviməti ilə qarşılaşdılar, hər ikisi də İspan mülklərini özlərinə tabe  etməyə çalşırdılar
.
İngiltərə dənizlərə nəzarət etdiyi üçün İttifaqın üsyan yerinə qoşun göndərməsinin qarşısını ala bilərdi. Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti Ceyms Monre , Ağ Evdə indiyə qədər yazılmış ən məhşur sənədlərdən biri olmağı hədəfləyən Konqresə (2 dekabr 1823) göndərdiyi bir mesajında, bu mütləq monarxların sistemlərini yarımkürənin hər hansı bir hissəsinə yaymaq cəhdlərini diqqətə almalı, sülh və təhlükəsizliyimiz üçün təhlükəli, Birləşmiş Ştatlara qarşı dost olmayan bir meylin təzahürü kimi qiymətləndirməliyik deyirdi. İngiltərə və ABŞ-ın bu münasibəti öz təsirini göstərdi. Bundan sonra Müqəddəs İttifaqa yeni nailiyyətlər əldə edə bilmədi. Bir neçə il sonra Rusiya Yunanlıları Türklərə qarşı üsyana təşviq etdi və dəstəklədi. 1830-cu ildə Fransa və Belçikada Metternix sistemini mümkün olan bütün bərpadan kənarda yıxan inqilablar başladı.

QAYNAQ: Venkateshwara Open University- History of Europe ( 1453-1815 )
TƏRCÜMƏÇİLƏR: Güllü İsmayılova və Gülşən Hüseynova
HƏMÇİNİNBAX: Vyana konqresindən sonra İtaliyada siyasi durum və İspaniya inqilabı
HƏMÇİNİN BAX: Tehsilim.org/heyder-eliyevin-98-ci-ildonumune-hesr-olunan-tehsil-kuboku-keci