Səhra altı Afrikası bu gün- sağlamlıq və iqtisadi problemlər

Plan:
1. Səhra altı Afrikasının xalqı bu gün
2. Sağlamlıq problemləri
3. İqtisadi problemlər

1. Səhra altı Afrikasının xalqı bu gün:
Sahra altı Afrikasının sürətlə artan əhalisi var. Bu gün bölgənin əhalisi 800 milyon civarındadır və mövcud
artım sürəti ilə bölgənin 2050-ci ilə qədər 1,5 milyar insana ev sahibliyi edə biləcəyi təxmin edilmişdir. Əhali artımının bu sürətli tempi ilə, Səhra Sahəsi Afrikası dünyanın ən böyük böyümə sahələrindən biridir. Son bir
neçə ildə niyə əhalidə bu qədər artım oldu? Bir neçə səbəb var. Birincisi, daha yaxşı tibbi yardım və sanitariya
bütün insanlar, xüsusən də uşaqlar üçün ölüm nisbətlərini aşağı saldı. İkincisi, bu müddət ərzində bölgə indiyə
qədər olan ən yüksək doğuş nisbətlərini gördü. Zənginlik və imtiyazdan daha çox, əkinçilik ailələrində çoxuşaqlı ailələrin bir zərurət kimi qəbul edilməsi fikri və s.

Bu sürətli əhali artımı bölgəyə çətinliklər gətirdi. Bir çox şəhərdə insan sıxlığı pis yaşayış şəraitinə səbəb olur.
Təmiz su və elektrik kimi təməl xidmətlər hər yerdə verilmir. Bir çox bölgədə stresli əkinçilik əraziləri də görülür. Əksər insanlar hələ də iş və qida üçün əkinçiliyə güvənirlər, lakin bölgədəki əkin sahələrinin çox hissəsi həddindən artıq istifadə, quraqlıq və eroziya nəticəsində məhv olur. Bəs bütün bu insanlar harada yaşayır? Əhali bölgə daxilində bərabər paylanmamışdır. Qeyri-bərabər paylanmanın əsas səbəbi ərazinin və iqliminin insanlar üçün xoş olmayan ərazilərdir. Bu ərazilərin çoxu çöldə və ya çobanlıq və ya əkinçiliyi təmin etmək üçün çox qurudur. Nəticədə, bölgə əhalisinin çoxu sahil boyu yaşayır. Sahil əraziləri yaşayış şəraiti üçün yalnız daha rahat relyef formaları təmin etmir, həm də iqlim daha mülayim və torpaq münbitdir.

 

2. Sağlamlıq problemi.
Daha əvvəl də qeyd edildiyi kimi, Afrikanın Sahara bölgəsində sürətli əhali artımının səbəblərindən biri səhiyyə xidmətinin inkişafıdır. Artıq bölgə tarixinin hər nöqtəsindən daha çox xəstəxana, poliklinika və tibb mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tibbi müəssisələrə girişlə yanaşı, daha çox dərman və tibbi ləvazimat insanlar üçün əlçatandır. Bu giriş imkanı olsa belə, bölgədəki ölüm nisbətləri dünya ilə müqayisədə yüksək olaraq qalır. İnsanlar hələ də düzgün qida
və ya kifayət qədər qidalanmamasının səbəbindən qidalanma, sağlamlıq vəziyyətindən əziyyət çəkirlər. Sağlamlıqla əlaqəli digər bir məsələ içmək üçün təmiz suya və ya yaxşı sanitariya xidmətlərinə çatışmazlıqdır.

Geniş yayılmış qıtlıq bir çox insanın ölümünə səbəb olarkən, malyariya və ebola kimi xəstəliklər də var. Bu və digər xəstəliklər, SubSaharan Afrikada olan keyfiyyətsiz səhiyyə xidmətlərindən qaynaqlanan əsas problemlərdən bir neçəsidir. Çoxları ehtiyaclarını təmin etmək üçün hələ də əkinçilik təsərrüfatlarına güvənsələr də, bölgədə şəhərləşməyə doğru artan bir meyl var. Şəhərləşmə kənd yerlərindən şəhərə doğru hərəkətdir. Şəhər böyüməsinə yönələn əsas amil sabit gəlir əldə etmək ümididir. Daha yaxşı iş, səhiyyə və təhsil imkanları ümidi bir çoxlarını köhnə həyatlarını geridə qoyub daha yaxşı sabahın dalınca getməyə sövq edir.

3. İqtisadi problemlər:

Afrikada ətraf mühit və fiziki xüsusiyyətlərin problemi insanların iqtisadi fəaliyyətinə necə təsir edir? Səhra altı Afrikada yaşayan insanların həyatı həmişə onları əhatə edən fiziki mühitdən təsirlənir. Bölgə daim dəyişir. Ən son dəyişən sahələrdən biri qlobal iqtisadiyyata qatılmaqdır. Bölgə insanları artan nisbətlərlə üzləşir, ancaq bu iqtisadi fəaliyyətdəki dəyişiklik yeni imkanlar üçün bir az ümid verir.

Bir çoxları üçün bunun mənası böyük şəhərlərdə işləmək üçün kəndlilərin kəndləri tərk etməsidir. Bir çox
ticarətçi kənd təsərrüfatı cəmiyyətlərinin toplusu olan Səhra Altı Afrikaya getdilər. Ərazinin təbii resursları
çox balanssızdır. Qeyri-sabit hökümətlər və müstəmləkəçilik dövrünün bölgə iqtisadiyyatı və cəmiyyət üzərində yaratdığı təsirə görə, bir çox insan kənd təsərrüfatının onları lazımi təmin edəcəyinə inanırdı. Təsərrüfat Səhra altı Afrikada əsas iqtisadi fəaliyyətdir. İşçi qüvvəsinin 2/3 hissəsi kənd təsərrüfatının bəzi sahələrində iştirak edir. Əkinçilik və məhsul istehsalı üsulları dəyişsə də,  hələ dəəkinçilikdə bir çox ənənəvi üsuldan istifadə edilir. Bölgədəki bir çox insan hələ də ailələrinin yaşam ehtiyaclarını təmin etmək üçün əkinçilik edir.

Onların məhsulları ailələrinin ehtiyacları ilə qarşılaşır, daha sonra bəzi şeylər yerli bazarda satılır və ya ailələrin özlərinin istehsal edə bilmədiyi məhsullarla ticarət edilir. Bu ailələr Afrikada kənd ətrafında kiçik torpaq sahələrində yaşayırlar. İşçilərin kiçik hissəsi ticarət təsərrüfatında işə başlayıblar. Bu geniş miqyaslı təsərrüfatlarda nağd
məhsul və ya mənfəət üçün satılan məhsullar yetişdirilir. Təsərrüfatların əksəriyyəti böyük şəxsi, xarici kompaniyalara məxsusdur. Onlar fıstıq, kakao və kofe yetişdirirlər. Bu əkinçilik üsülu Avropanın nəzarət dövründə müstəmləkə iqtisadi sistemi sayəsində yarandı. Həm ticarət, həm də əkinçilik riskli ola bilər. Bölgədə yaxşı əkin sahələri yoxdur
və bir əlverişsiz böyümə mövsümü, yaxud məhsula tələbin azalması ailənin, yaxud iqtisadi sahənin fəaliyyətinə təsir edə bilər.

Əkinçiliyə bu qədər güvənən, Afrika Alt Səhrada yaşayan əkinçilər problemi necə qarşıladılar? Otlaqların, torpağın çox işləməsi və müasir texnikaların çatışmazlığı təsərrüfatı çətinləşdirir. Ticari maşınların, torpağın tez-tez istifadəsi və meşələrin təmizlənməsi, eroziya və səhralaşma problemi yaradır. Bu, torpağın təbii qida maddələrini itirməsi və quma çevrilməsinə görə səhranın böyüməsi ilə əlaqədar xüsusi mövzudur. Əkinçilər torpağı qorumaq üçün yeni üsuldan istifadə etməyə başlayıblar.  Onlar torpaqlarını qorumaq üçün müxtəlif torpaq idarə etmə üsullarından istifadə etməyə başladılar. Bu üsullara əkin dövriyyəsi, daha yaxşı gübrələr və toxumalar və müasir suvarma daxildir.

Kənd təsərrüfatına əsaslanan iqtisadiyyat qlobal iqtisadiyyata necə qoşulur? Səhra Altı Afrika özünü müasirləşdirərkən, insanlar müxtəlif iqtisadi imkanlara tərəf baxırdı. Bölgədə daha çox istehsalda başlanıldı,
lakin təlim keçmiş işçilərin, imkanların və təbii ehtiyatları emal etmək üçün avadanlıqların olmaması, çox ölkədə sənayenin təməldən inkişaf etdirməli oldu. Bunu etmək üçün çoxları xarici kreditlər və investisiyalara baxmalıdırlar. Təəssüf ki, proses ləng idi. Bu gün bölgə sənayesi bölgəyə illər əvvəl idxal edilməli çox məhsulu istehsal edir.

İndi Afrika Alt Səhrada yeyinti məhsulları və toxuculuq, kağız, dəri və tikinti materialları bütün sənaye sahələri istehsal olunur. Bunları istehsal etmək üçün iş, sənaye infrastrukturu qarşılaşdığı dəyişikliyi qəbul etməlidir. Bu bacarıq tələb edən işlərdə işləmək üçün lazımi bacarıq və təhsili təmin etmək üçün təhsil sistemi hələ də inkişaf edir. Başqaları ilə qarşılaşdıqda yeni problemlər yaranır. Enerji qıtlığı elektrik enerjisinə artan tələbatı ödəyə bilməz və siyasi qarşıdurmada iqtisadi planlama və resurs bölgüsündə maneələrə səbəb olar. Afrika Alt Səhra əhalisi böyüyən çətinlik siyahısına baxmayaraq onların həll yollarını tapır.

TƏRCÜMƏÇİLƏR: Aytac Zülfüqarlı və Ələviyyə Oruczadə
Həmçinin bax: Səhra altı Afrika
Həmçinin bax: tehsilim.org/video-dersler-portali-ile-tehsilin-elcatanligi/