Politologiya – Gücün tətbiqi

Siyasət olaraq düşündüyümüz şey gücün həyata keçirilməsinə və ya ona qarşı müqavimətə dayanır. İnsana xas olan şey agentlərin hərəkətlərini və reaksiyalarını qarşılıqlı razılaşdırılmış qaydalara və ya etibarlı şəkildə tətbiq olunan təcrübələrə uyğunlaşdırmağa xidmət edən qaydalar və təcrübələr əlavə edərək bu işi “evliləşdirmək” qabiliyyətidir. Bu tənzimlənən mübadilə danışıqlar, müzakirələr və qərar qəbuletmə münaqişələrin pak yolla həll edilməsinə imkan verir və bununla da ilk növbədə, siyasi fəaliyyətə səbəb olan qaynaqlar və üstünlüklərdəki fərqləri aradan qaldırmaq üçün lazım olan zorakılığın qarşısını alır. Sözsüz ki, səy həmişə uğurlu olmur, buna görə də yuxarıda bəhs edilən vəhşiliklərin uzun siyahısı bunu göstərir. Güc öz növbəsində müəyyən bir siyasi vahid daxilində yaşayan insanlar arasında qaynaqların və gəlirlərin qeyri-bərabər paylanmasına əsaslanır. Bu assimmetriyalardan bəziləri insanın dünyaya gəldikdən sonra aldığı fərqli ianələr nəzərə alınmaqla “təbii” ola bilər, lakin əksəriyyəti “sosial” olacaqdır və kökləri bərabər olmayan miraslarla yanaşı, öz həyat dövrləri boyunca sonrakı nailiyyətlərdə köklənəcəkdir, daha əvvəl qurulmuş sosial, iqtisadi və siyasi imtiyazlarda olduğu kimi. Status-kvonu dəyişdirməyə çalışan agentlər – istər fərdlər, istərsə də təşkilatlar – ümumi mənada “mütərəqqi” – başqalarını üstünlüklərindən məhrum etmək təhdidi ilə ya da vəd verməklə öz üstünlüklərinə uyğun gəlməyə məcbur etməyə çalışarkən assimmetriyadan istifadə etməyə meyilli olacaqlar. Status-kvonun müdafiəçiləri – mühafizəkarlar  bu səylərə müqavimət göstərəcəklər və ümumiyyətlə vəzifələrində qalmaları səbəbindən daxili üstünlüklərə sahib olacaqlar. İctimai seçim gündəmini idarə etməyə, qərar vermə prosesinə təsir göstərməyə, dəyişiklik tələblərini boğmağa və meydan oxuyanların və müttəfiqlərinin seçimlərini dəyişdirməyə çalışacaqlar. Bu çağırışların və qarşıdurmaların “normal” nəticəsi əvvəlcədən qurulmuş, qarşılıqlı məqbul qaydalar toplusu içərisində olduqları və vəzifə sahiblərinin sahib olduqları şərtlə əvvəlki status-kvonun təsdiqlənməsi (və ya əksər hallarda, yenidən baxılması) olmalıdır. Hansı ki, siyasətdə “anormal” nəticələrin çox olmadığını söyləmək olmaz. Bayaq dediyimiz kimi, gücün həyata keçirilməsinin təməlində dayanan hərəkət-reaksiya məntiqi “termo-dinamik” deyil. Qarşılıqlı təsir qarşılıqlı ola bilər, lakin ziddiyyət təşkil edənlər nadir hallarda güclərinə və təsirlərinə görə bərabərdirlər; münaqişələr tam əksinə nisbətən daha çox meylli ola bilər; və son nəticə sabit bir tarazlıq yarada bilməz, sadəcə müvəqqəti bir tənzimləmədir. Qurumlar həmişə özünü təmin etmir və həyatda qalmaq üçün digər mənbələrdən dövri olaraq enerji inyeksiyası tələb olunur. Başqa sözlə, vəzifə sahibləri həmişə üstünlük təşkil etmir. Xüsusi instansiyalarda yalnız qərar qaydaları və hakimiyyətə gəlmək vasitələri birmənalı ola bilməz, həm də bu qaydalarla irəli sürülən əvvəlki şərtlər vəzifədə olanların fərq etmədiyi və ya adekvat cavab vermədiyi şəkildə dəyişmiş ola bilər. Vəzifədə olduqları zaman göstərdikləri fəaliyyət tərəfdarlarını özlərindən uzaqlaşdırmış və ya əvvəllər laqeyd olanları iştirak etmək üçün səfərbər etmiş ola bilər. Ən əsası, qaydaların özləri yalnız mübarizəyə həssas olan müvəqqəti bir uzlaşma təcəssüm etdirə bilər. Yalnız bu qaydalar qrupları əksər agentlər tərəfindən özləri üçün qiymətləndirilən qurumlara çevrildikdə, vəzifədə olanlar, üstünlük qazanma ehtimalı böyük olduqlarına əmin ola bilərlər. Başqa sözlə desək, rəhbərlik etdikləri qurumların qanuniliyi ilə bəzi yaxın dövrlərdə hakimiyyətdə qorunurlar, xüsusən də bu qurumlar bir araya gəldikdə. Bu, gücün müşahidə edilməsinin bu qədər çətin olduğunu və ölçülməsi çətin olduğunun bir səbəbidir. Buna sahib olanların bunu həyata keçirməməsi və ya göstərməməsi lazım olduqda, yəni gücləri tabeçilər tərəfindən hər hansı bir cavabı qorxudacaq qədər çox olduqda və daha da çoxu tabeçilər tərəfindən qanuni olaraq qəbul edildikdə ən təsirli olur. Buna baxmayaraq, bu cür münasibətlərdə yer alan entropiyanın, ziddiyyət təşkil edən agentlərin güc mənbələrindəki ekzogen çevrilmələr və ya
onlar arasında yeni gözləntilərin və üstünlüklərin endogen olaraq meydana çıxması ilə təhdid edildiyi zaman davam etməsi ehtimalı yoxdur.

TƏRCÜMƏ: Bəhriyyə Əhmədova

Həmçinin bax: Poltologiya- Ümumi anlayış

Həmçinin bax: https://turaz.org/universitetlerin-acilmasi-texire-salina-biler/

Həmçinin bax: https://tehsilim.org/mekteblerde-qis-tetili/