Napaleonun yüksəlişi- III hissə

ERKƏN QƏLƏBƏLƏR, İSLAHATLAR VƏ XARİCİ SİYASƏT:
1795-ci ildə Napoleon cəsur bir hərbi lider kimi keyfiyyətlərini göstərmək fürsəti tapdı. Topçulardan istifadə edərək kütlənin hücumuna qarşı Milli Konvensiyanı müvəffəqiyyətlə müdafiə etdiyi bir hadisə idi. Konvensiyanı dağılmaqdan xilas etməyi bacardı və düşmənlərini tamamilə məhv etdi. Kataloq Napoleonun roluna heyran olaraq ona Fransız Ordusu səlahiyyətini verməyə qərar verdi.

ERKƏN QƏLƏBƏLƏR:
1796-1797-ci illərdə Napoleon Avstriya və Sardiniyaya qarşı qələbələr qazandı və hərbi şöhrətini daha da artırdı. Bundan sonra, İngiltərə İmperatorluğunun mərkəzinə zərbə vurmaq üçün Misir və Suriyaya qarşı hərəkət etməyə qərar verdi. Bu fikir, Napoleonun Parisdəki varlığını son dərəcə təhlükəli hesab edən və Misirə hərbi bir macəra ilə
göndərilməsini öz xeyirlərinə görən zadəganlardan tam dəstək aldı. Bununla birlikdə Napoleonun ambisiyaları, Nil döyüşündə qüvvələri Lord Nelson’dan məğlubiyyətə uğrayanda sarsıdıcı bir zərbə aldı. Buna görə Napoleon Fransaya qayıtmaq məcburiyyətində qaldı.

NAPOLEONUN ÇƏTİNLİKLƏRİ:
Napoleon gücünün zirvəsinə çatanda aşağıdakı çətinliklərlə qarşılaşdı:
• Fransanı məğlub etmək üçün müttəfiqlərin dəstəyini topladığı üçün İngiltərə çox güclü idi. Nəhayət, kollektiv qüvvələri Napoleonu Trafalqarda məğlub etdi. İngiltərəni işğal etmək fikrindən vaz keçdi. Fransız qoşunları Trafalgarda Horatio Lord Nelson tərəfindən tutuldu.

• İspaniya və Almaniya Fransaya təcavüz etdi. İspaniya gerilla taktikasından istifadə etdi. Napoleon 300.000 adam itirdi. İspaniya taxtını qardaşına təhvil verdi və dində dəyişiklik etdi. Bu ispanların xoşuna gəlmədi və Fransızlar amansızlıqla üsyanları yatırmağa çalışanda, ispaniyalılar daha dəhşətli cavab verdilər.

• Napoleon 1812-ci ildə Rusiyaya hücum etdi. 1812-ci ilin sentyabrında Rusiya tarixinin ən pis qışlarından birinin başlanğıcında gəldi. Bu bir fəlakət idi. Onu müşayiət edən 614.000 nəfərdən yalnız 40.000-i geri qayıtdı. Geri qayıtdıqda temperatur -30 ° C-yə çatdı.

NAPALEONUN İSLAHATLARI:
1.QANUN İSLAHATLAR:

1804-cü ildə Napoleon Fransız hüquq sistemində yeniliklər etdi. Qanunlar sistemi çox narahat vəziyyətdə idi. Qanunlar şifrələnməmiş və Roma qanunları, qədim adət və ya monarxiya paternalizmi üzərində qurulmuşdur. İnqilab dövründə bir neçə qanun dəyişdirildi. Müəyyən bir vəziyyətdə hansı qanunun tətbiq olunduğuna qərar vermək yerinə yetirməkdən daha asan idi və qanunlar hamıya bərabər tətbiq olunmurdu. Qanunların qarışıqlığı kodlaşdırıldı və nəzərə çarpan şəkildə yazıldı ki, insanlar hansı qanunun tətbiq olunmasına qərar verə bilsinlər.

Roma qanunlarının çox hissəsini əhatə edirdi. Tarixdə ilk dəfə qanun məntiqə söykəndi və bütün insanların qanun qarşısında bərabər olması konsepsiyasına söykəndi. Fərdi hüquqları (qadınlar və qaralar xaricində) və mülkiyyətin qorunmasını təmin etdi. Bir sözlə, İnqilabın müxtəlif ideallarını kodlaşdırdı. Napoleon islahatları 19-cu əsrdə digər
Avropa xalqları üçün böyük dərəcədə təsirli oldu.

2. DÖVLƏT İSLAHATLARI:
Napaleon idarəetməni milli hökumətin əlinə verərək hökumət mexanizmini mərkəzləşdirdi. İdarəçilik yaxşı təşkil edildi. Dövlət qulluğunda və orduda inkişaf rütbə əvəzinə ləyaqətə söykənirdi. Vergilər hamısına bərabər dərəcədə tətbiq olunurdu.

3.TƏHSİL İSLAHATLARI:
Napaleon bir neçə yeni lisey (lisey fransız təhsil sistemində orta təhsilin ikinci və son mərhələsidir), 10-16 yaş oğlanlar üçün məktəblər tikdirdi. İdarəetmə və hərbi hissələrdə vəzifələr tutmaq üçün səlahiyyətli vətəndaşların yetişdirilməsində təhsilin əhəmiyyətini müəyyənləşdirdi. Kütləvi təhsil sistemi qurulmasa da, orta sinif daha əlçatan idi.

Napaleon 1807-ci ildə iclasda elan etdi: Xalq təhsili bütün qurumlarımız arasında ən vacibdir. Hər şey ondan, bu gündən və gələcəkdən asılıdır. İndi böyüyən nəslinə xalqının və siyasi fikirlərinin artıq günün xəbərlərindən və ya onun şərtlərindən asılı olmaması vacibdir. Hər şeydən əvvəl birliyi təmin etməliyik. Bütün bir nəsli eyni bir qəbilə atmağı bacarmalıyıq. Təhsili erkən yaşlarında etibarən ‘ ədalətli’ vətəndaşlara aşılamaq üçün bir vasitə kimi qiymətləndirdi. Qızlara təhsil vermək lazım olduğunu düşünmürdu, çünki analarından lazım olan hər şeyi öyrənə bilirdilər. Onların ölkənin fəal vətəndaşı olmaları lazım deyildi.

Napaleon da əvvəlkindən daha əhatəli bir təhsil sistemi inkişaf etdirdi. Ruhaniləri müəllim kimi istifadə etməyə başladı və ibtidai məktəblərin Vali və Müdirlərin ümumi nəzarəti altında hər bir Kommuna tərəfindən aparılması lazım olduğuna qərar verdi. Onun hakimiyyəti dövründə orta və ya qrammatika məktəbləri, Fransız, Latın və ibtidai elmlərdə xüsusi təlimlər verdi. Napoleonun islahatlarından sonra, istər özəl, istərsə də dövlət fondları tərəfindən dəstəklənən bütün məktəblər hökümətin nəzarətinə keçdi. Hər bir vacib qəsəbədə, liseylər açılmışdı. Üstəlik texniki məktəblər, mülki məktəblər və hərbi məktəblər kimi xüsusi məktəblər tənzimləmə altına alındı. Napaleon 1808-ci ildə Fransa universitetini qurdu. Bütün bu məktəblər xristianlığın etik prinsiplərini təbliğ edir və sədaqəti dövlət başçısına öyrədirdilər.

QAYNAQ: Venkatshewara Open University- History of Europe ( 1453-1815 )
TƏRCÜMƏÇİLƏR: Gülarə Həsənova və Zinyət Həsənova
HƏMÇİNİN BAX: Napaleonun yüksəlişi- II hissə
HƏMÇİNİN BAX: tehsilim.org/litvada-teqaudlu-tehsil-imkani/